Kuantum sonrası kriptografi terimleri
Akademisyenler, mühendisler ve güvenlik uzmanları için kuantum-güvenli kriptografinin temel kavramları — kısa ve net tanımlarla.
PQC (Post-Quantum Cryptography)
Kuantum sonrası kriptografi. Yeterince güçlü kuantum bilgisayarların çözebileceği matematiksel problemlere dayanmayan şifreleme ve dijital imza algoritmalarının genel adı.
Kafes Tabanlı Kriptografi
Yüksek boyutlu kafeslerde en kısa/en yakın vektörü bulmanın zorluğuna dayanan kriptografi ailesi. ML-KEM ve ML-DSA bu aileye aittir; Shor algoritması bu problemleri çözemez.
LWE (Learning With Errors)
Üzerine küçük rastgele gürültü eklenmiş doğrusal denklemlerden gizli değeri bulma problemi. Modern kafes şemalarının (ML-KEM dahil) güvenlik temeli. 2005’te Oded Regev tanımladı.
ML-KEM (FIPS 203)
Module-Lattice Key Encapsulation Mechanism. NIST’in kuantum-güvenli anahtar değişimi için birincil standardı; eski adıyla CRYSTALS-Kyber.
ML-DSA (FIPS 204)
Module-Lattice Digital Signature Algorithm. NIST’in birincil kuantum-güvenli dijital imza standardı; eski adıyla CRYSTALS-Dilithium.
SLH-DSA (FIPS 205)
Stateless Hash-Based Digital Signature Algorithm. Yalnızca hash fonksiyonlarının güvenliğine dayanan, çok muhafazakâr bir imza standardı; eski adıyla SPHINCS+.
Shor Algoritması
1994’te Peter Shor’un geliştirdiği kuantum algoritması. Yeterli kübitli bir kuantum bilgisayarda çarpanlara ayırma ve ayrık logaritmayı verimli çözerek RSA ve ECC’yi kırar.
Grover Algoritması
Yapılandırılmamış aramayı karekök hızında yapan kuantum algoritması. Simetrik şifreleme ve hash’lerin etkin güvenliğini yarıya indirir; anahtar boyutu artırılarak telafi edilir.
HNDL / "Şimdi Topla, Sonra Çöz"
Harvest Now, Decrypt Later. Saldırganın bugün şifreli veriyi kaydedip, kuantum bilgisayarlar olgunlaştığında geriye dönük çözmesi tehdidi. Uzun ömürlü verileri bugünden riske atar.
Kripto-Çeviklik (Crypto-Agility)
Bir sistemin kullandığı kriptografik algoritmaları hızlı ve düşük maliyetle değiştirebilme yeteneği. PQC geçişinin temel mühendislik prensibi.
Hibrit Anahtar Değişimi
Klasik (örn. X25519) ve post-kuantum (örn. ML-KEM) algoritmaların birlikte kullanıldığı yaklaşım. Bağlantı ancak her ikisi de kırılırsa tehlikeye girer.
KEM (Key Encapsulation Mechanism)
İki taraf arasında güvenli bir simetrik anahtar oluşturmak için kullanılan mekanizma. ML-KEM bunun kuantum-güvenli bir örneğidir.
Kübit (Qubit)
Kuantum bilgisayarın temel bilgi birimi. Klasik bitten farklı olarak süperpozisyon sayesinde 0 ve 1’i aynı anda temsil edebilir.
NIST PQC Standardizasyonu
NIST’in 2016’da başlattığı, kuantum-dirençli algoritmaları seçmek için yürütülen çok aşamalı açık değerlendirme süreci. İlk standartlar 2024’te yayımlandı.
CBOM (Cryptography Bill of Materials)
Bir sistemde kullanılan tüm kriptografik bileşenlerin envanteri. PQC geçişinde nelerin güncellenmesi gerektiğini görmek için kritik.
Q-Day
Bir kuantum bilgisayarın mevcut açık anahtar kriptografisini pratikte kırabilecek güce ulaşacağı varsayımsal gün.
CNSA 2.0
ABD NSA’in Commercial National Security Algorithm Suite 2.0’ı; ulusal güvenlik sistemleri için kuantum-güvenli algoritmalara geçiş takvimini tanımlar.
FN-DSA (FIPS 206)
FFT over NTRU-Lattice Digital Signature Algorithm. Kompakt imza boyutları için tasarlanan, taslak aşamasındaki kafes tabanlı imza standardı; eski adıyla Falcon.